Cầu Bà Di hay Cầu Gành, chuyện một cây cầu Phường An Nhơn Nam
Cầu Bà Di – nghe cái tên thôi là người Bình Định cũ nào cũng quen. Nhưng bạn đã bao giờ nghe ai kể thật rõ về nơi này chưa?
Ít ai để ý rằng vùng đất này đã không ngừng thay đổi suốt gần một thế kỷ. Mỗi lần thay đổi, lại mang theo một câu chuyện. Mỗi lần đổi thay, là một lần để lại dấu vết trong ký ức của bao người.
Ngược dòng thời gian, quay về những năm 1920, đây là một vách núi vắng người, không dân sinh sống. Một nơi hoang sơ với một bên núi, một bên sông. Ở giữa là một dải đất hẹp, hình thành nên con đường nhỏ dẫn lên An Túc (An Khê) ở phía tây.
Đầu những năm 1930, nơi đây bắt đầu chuyển mình khi tuyến đường sắt đi ngang. Một cây cầu sắt hình thành -Cầu Gành. Nhưng cũng như bao vùng quê khác thời đó, nó chỉ tỉnh giấc khi tàu chạy qua – rồi lại chìm vào giấc ngủ dài giữa vùng đất hoang vắng, chỉ có gió và dòng sông lặng trôi.
Phía đông cầu Gành vài trăm mét, có một cây cầu nhỏ nằm dưới chân tháp Bánh Ít. Lớp trẻ hiện nay, ít người biết rằng cây cầu không tên cùng con đường dưới chân tháp, một thời từng là đường quốc lộ chính nối liền nam bắc. Hồi đó, người ta gọi là đường cái quan, hay đường thiên lý.
Rồi cuối thập niên 1950, chính quyền VNCH, được Mỹ hậu thuẫn, bắt đầu cải thiện hạ tầng giao thông bằng những dự án quy mô lớn dưới tay liên danh RMK-BRJ. Tuyến Quốc lộ 1 từ Huế vào Quy Nhơn được mở rộng, nắn lại, hiện đại hóa. Và tại vùng đất này, cầu Bà Di ra đời – một cây cầu đường bộ lớn, nằm song song với cầu sắt. Nó thay thế cây cầu không tên phía đông và thay đổi toàn bộ dòng chảy giao thông khu vực.
Thay vì vòng qua Tuy Phước theo đường Nguyễn Huệ để vào Quy Nhơn, Quốc lộ 1 giờ đây đi thẳng về Phú Tài – đèo Cù Mông - vào nam. Quãng đường được rút ngắn, việc đi lại thuận tiện hơn.
Tên chính thức của cây cầu là Cầu Gành, trùng tên với cầu sắt bên cạnh. Vì sao lại trùng? Vì muốn “thống nhất hệ thống"? Hay vì cán bộ ngành cầu đường không rảnh để nghĩ tên mới? Không ai rõ. Còn tên dân dã là Cầu Bà Gi. Sau này, cái tên được đọc chệch thành Cầu Bà Di – nghe tròn và dễ gọi hơn. Lại có người kể rằng tên “Bà Di” là nói lái từ “Kỳ Bà Dâu” một chuyện tầm phào, nghe cho vui.
Thực ra, đôi khi sự thật rất đơn giản. Có một người phụ nữ sống gần cây cầu khi nó mới xây, bà tên Gi. Người ta gọi riết rồi cái tên ấy thành tên cầu. Dân gian là thế – không cần biên bản, không cần nghị quyết, chỉ cần một lần quen miệng là thành tên.
Từ đây, nơi này như bừng tỉnh, dân cư các nơi đổ về điểm giao cắt giữa hai quốc lộ này để buôn bán, tạm cư, rồi định cư. Hàng quán mọc lên, quán cơm, quán nước, trạm xăng, xe lam, xe đò... tất cả tạo thành một nhịp sống chưa từng có.
Năm 1970, thời điểm ảnh này chụp, những ngôi nhà đầu tiên hình thành, mái tôn lợp vội, vách gỗ tạm bợ, nhưng ánh mắt người sống trong đó lại sáng rực. Sáng như một nơi đang sống dậy sau nghìn năm năm lặng lẽ.
Thời gian thoi đưa, nửa thế kỷ trôi qua, rồi cầu vượt được xây dựng, dòng xe cộ bị chuyển hướng. Xe cộ bây giờ chạy thẳng trên cao, không còn dừng, không còn quẹo. Người vẫn sống đó, nhưng đời sống đã khác. Những căn nhà từng là mặt tiền quốc lộ, giờ lọt thỏm dưới gầm cầu. Nơi nhà nhà, hàng quán chen chúc, giờ đây chỉ là hàng nước với vài ba cái võng cho người ngả lưng.
Cả ba cây cầu vẫn còn đó. Cầu Bà Di – nằm trên tuyến Quốc lộ 1 mở rộng – vẫn rền vang tiếng xe suốt ngày đêm. Cầu Gành – cây cầu sắt xưa – vẫn là nơi đoàn tàu xuyên Việt đi qua như chưa từng ngừng lại. Cầu không tên – lặng lẽ dưới chân tháp – nay là cầu dân sinh, đường nhựa nhỏ nhưng sạch đẹp, nối hai bờ như thể chưa từng bị lãng quên.
Chỉ có chính nơi tác giả từng đứng để chụp bức ảnh năm 1970, nơi từng là điểm cắt sống động của cả vùng, là trở nên trầm lặng. Từ vùng đất từng không ai ở, thành đầu mối giao thông sôi động. Rồi từ sôi động, lại quay về yên tĩnh. Không hẳn là tắt – chỉ là nó đã đi hết một vòng của đời mình. Như một con người: có tuổi trẻ, có huy hoàng, rồi đến lúc đứng lại, ngồi nhìn người khác bước tiếp.
Nhận xét
Đăng nhận xét