Đèo An Khê xưa và nay

Hai tấm ảnh cho bạn thấy bức tranh toàn cảnh Đèo An Khê thuộc xã Tây Thuận, tỉnh Bình Định cũ, nay là xã Bình Khê, tỉnh Gia Lai.

Đây là thời điểm thích hợp nhất để đặt quá khứ và hiện tại của con đèo này cạnh nhau. Năm 1971, tuyến đèo vừa được phía Mỹ hoàn tất việc mở rộng; năm 2025, nơi đây lại vừa hoàn thành một cuộc "thay áo" quy mô lớn. Chỉ ở khoảnh khắc này, khi lớp nhựa đường mới, còn chưa kịp để cỏ chen lên, ta mới thấy rành rẽ vết tích của con đèo cũ đang nhạt dần dưới bước chân thời gian.

Mười năm trôi qua, kể từ lúc thiết lập chính quyền Ngô Đình Diệm, Washington cho rằng miền nam Việt Nam đã nằm trong túi. Do đó, từ năm 1964 đến 1971 là những năm Mỹ đầu tư mạnh tay vào miền nam Việt Nam. Ngoài việc đưa quân ồ ạt vào Việt Nam nhằm loại bỏ hoàn toàn lực lượng cách mạng "đeo bám" dai dẳng, Mỹ còn tăng cường xây dựng đường xá, cầu cống, công trình dân sinh. Nhưng trớ trêu thay, chỉ sáu năm sau, vào 1972, Mỹ buộc phải rút lui khỏi miền Nam.

Đèo An Khê là một trong những công trình của Mỹ trong bối cảnh đó. Từ một đường mòn quanh co do người Pháp xây dựng, tuyến đèo được mở rộng, uốn nắn, và giữ nguyên hình dáng ấy suốt hơn nửa thế kỷ. Đến năm 2025, một lần nữa Đèo An Khê lại đổi thay.

Nhìn bức ảnh trên, khúc cua "cùi chỏ" huyền thoại đã biến mất, nhường chỗ cho một đoạn cong mượt mà, thoáng rộng, dễ điều khiển hơn. Những khúc gấp ngày xưa được duỗi bớt, mặt đường gia cố vững vàng, không gian di chuyển khoáng đạt hơn. Trông qua, Đèo An Khê dường như đã bớt dữ dằn.

Nhưng có một điều tinh tế ít ai để ý: chính những đường cong êm ái ngày nay lại giống như khúc hát ru... ma mị. Xưa kia, người cầm lái buộc phải ghìm tốc thật thấp mới ôm nổi những vòng cua gắt. Ngày nay, sự rộng rãi và thẳng thớm có thể khiến người ta quên rằng núi vẫn đó, vực vẫn đó, và chỉ một thoáng bất cẩn, mọi thứ sẽ đổi thay.

Đèo An Khê hôm nay đẹp hơn, nhanh hơn, thuận tiện hơn. Nhưng tựa như một chiến binh già từng trải, nó vẫn giữ trong mình sức mạnh tiềm ẩn. Và ai đi qua cũng phải dành cho nó sự tôn trọng, như dành cho chính lịch sử đã đắp nên từng tấc đất nơi này.