Quy Nhơn - Đường Lê Hồng Phong nay, hay Võ Tánh năm nào

Ngã tư Tăng Bạt Hổ - Lê Hồng Phong.

Những bức ảnh cũ thường sẽ chẳng có gì hấp dẫn Nhưng nếu chịu khó soi kỹ một chút, rồi lật ngược trí nhớ và lịch sử như lật cuốn sổ công nợ cuối năm, ta mới thấy những thứ tưởng đã quên nhưng hóa ra vẫn còn nguyên số má. Do đó, để hiểu về nó, chịu khó đọc vài dòng bên dưới bạn nhé.

Bức ảnh đầu tiên ở trên là vị trí đoạn phía nam gần ngã 4 Lê Hồng Phong - Tăng Bạt Hổ. Góc trái là số nhà 178 – một tiệm may chỉnh chu, kế bên là khách sạn Deltona Inn dành cho lính Mỹ, rồi đến nhà hàng Green Beret, một quán ăn nho nhỏ trông giống quán chè, quán bar Ylen sặc sỡ, rồi lại thêm một tiệm may nữa. Thời kỳ này, nhà may nhiều như quán cà phê, bởi chẳng ai mặc đồ may sẵn cả. Năm 1968 là thời kỳ nở rộ quán xá, dịch vụ dành cho lính Mỹ. Để ý những chuồng sắt bọc kín bên ngoài các cửa hàng, rất mất thẩm mỹ nhưng buộc phải làm. Vì đang ngồi chill chill ly bia, bất ngờ được khuyến mãi thêm một quả chôm chôm từ bên ngoài thì khó mà giữ được tinh thần "enjoy the moment".

Còn bây giờ, tất cả đã khoác lên lớp áo mới. Tiệm may xưa không còn khách nay trở thành phòng tập gym Nghĩa Hà. Khách sạn Deltona Inn, từng đón những người lính ồn ào, nay là trụ sở Hội cựu chiến binh tỉnh – nơi chuyện cũ được nhắc lại bằng giọng kể nhẹ tênh và vài chén trà. Nhà hàng Green Beret giờ là tiệm váy cưới Kim Ngân. Quán chè nhỏ biến thành cửa hàng trái cây sạch.

Thành phố đã thay đổi, theo cách nhẹ nhàng hơn, lành mạnh hơn, và có lẽ, an toàn hơn xưa nhiều.

Chỉ có một thứ dường như vẫn chưa đổi: cái cửa sắt màu vàng của khách sạn Deltona Inn. Nó vẫn đứng đó, cứng cáp và trơ trọi như một nhân chứng bất đắc dĩ. Nó đã quen với việc mở ra cho người ta qua lại, nhưng có một lần đặc biệt cánh cửa hé ra tiễn người chủ theo lính Mỹ, và từ đó, chẳng ai thấy người ấy quay lại nữa.

Bức ảnh thứ 2 cùng vị trí nhưng hơi lệch về hướng bắc. Nhà may Chuyên ở phía bên phải bức ảnh cũ - nay là cửa hàng vật liệu xây dựng Minh Hải tại số 163 Lê Hồng Phong chính là chiếc mốc để chúng ta định hình không gian xưa cũ. Nhìn qua hai bức ảnh mới cũ, có vẻ như không nhiều thứ thay đổi. Vẫn là con phố quen thuộc, hai hàng nhà đối xứng, những tán cây đổ bóng xuống lòng đường. Nhưng thực ra, mọi thứ đã âm thầm đổi khác.

Đầu tiên là con đường đất năm nào, giờ đã được trải nhựa bằng phẳng, khang trang và sạch sẽ hơn nhiều. Phía bên trái, những ngôi nhà quay mặt về hướng tây, vốn hứng trọn nắng chiều, nên từ xưa đã trồng nhiều cây xanh để giảm oi bức. Ngày ấy là xà cừ. Giờ đây, những cây xà cừ đã không còn. Chúng được thay thế bởi sao đen, lộc vừng - trẻ trung hơn, dễ kiểm soát hơn, và phù hợp với đô thị hiện đại hơn.

Bên phải, khi xưa cây cối còn thưa thớt, nay lại được phủ xanh bởi hàng me rợp bóng. Nhà cửa nhìn qua tưởng như không cao hơn, nhưng thực chất đa phần đều đã được sửa sang hoặc xây mới hoàn toàn. Mặt tiền gọn gàng, kính sáng loáng, bảng hiệu chỉnh chu. Một vẻ đẹp sang trọng và "thị thành" hơn rất nhiều.

Đi tiếp về hướng bắc đến ngã 4, ta bắt gặp một tòa nhà lớn- Khách sạn Qui Nhơn.

Nó không phải là tòa nhà to nhất, cũng chẳng xa hoa nhất, nhưng lại in đậm trong ký ức của biết bao thế hệ từng sống, từng đi qua ngã tư Lê Hồng Phong – Tăng Bạt Hổ. Cái tên “Hotel Qui Nhơn” trên mái ngày ấy giống như một dấu mốc, báo hiệu một trong những nơi sôi động bậc nhất của thị xã.

Thuở mới hoàn thành, khách sạn trắng trẻo, vuông vắn, như khoác lên mình tấm áo mới. Tầng dưới cho thuê cửa hàng: tiệm may, tiệm ảnh, chỗ đậu xích lô, xe đạp nườm nượp, chen lẫn với những gánh hàng rong và bóng dáng lính tráng thời chiến.

Năm 1968, khi bước vào thời phồn thịnh, tòa nhà vẫn đứng đó, sừng sững. Nhưng nếu nhìn kỹ, ta sẽ thấy dấu vết của bụi thời gian: poster bị gỡ còn vết nham nhở trên tường, vỉa hè loang lổ, dây phơi quần áo giăng ngang ban công. Sự sôi động vẫn còn, nhưng đã thấp thoáng bóng dáng của cũ kỹ. Cả góc phố rộn ràng như hội, cái rộn ràng của một đô thị đang tập tễnh bước vào thời kỳ phát triển. Nó hăm hở, hối hả như muốn lớn thật nhanh. Nhưng sự hối hả ấy chỉ tồn tại trong chốc lát, rồi lắng xuống, như thể thành phố còn đang nén hơi chờ một ngày bùng dậy thật sự. Phải đến tận những năm 1990, Quy Nhơn mới bước vào thời kỳ đổi thay mạnh mẽ, để lại phía sau hẳn một diện mạo khác.

Rồi năm 2017, những ngày tết, giữa thành phố đông vui, cái tên BIDV sáng loáng chiếm trọn mặt tiền. Ngân hàng sang trọng che đi phần nào vẻ già nua, nhưng nếu chịu khó ngẩng nhìn phía sau, vẫn thấy lẩn khuất mảng tường rêu mốc. Bảng hiệu có thể che được, nhưng tuổi đời thì không.

Và đến 2024, khách sạn Qui Nhơn gần như chỉ còn cái vỏ cũ kỹ. Ngân hàng đã rời đi, cửa tiệm thưa thớt, những bức tường xám màu thời gian và lối đi vắng bóng. Nơi từng một thời sôi động, nay lặng lẽ như đang thì thầm lời chào tạm biệt.

Có lẽ, tòa nhà đã hoàn thành sứ mệnh của nó. Ngày nó mọc lên, người ta gọi đó là dấu ấn của thời mới. Ngày nó rệu rã, người ta gọi đó là kỷ niệm. Nhưng kỷ niệm cũng mong manh thôi - nó sống cùng những người từng chứng kiến, và sẽ dần phai nhạt khi lớp người ấy vơi đi theo thời gian.

Cũng từ vị trí này nhìn về hướng Tây Đông góc ngã tư Võ Tánh (Lê Hồng Phong) - Tăng Bạt Hổ. Năm 1966, ngã tư vẫn còn rộng rãi, thoáng đãng. Bên trái là chiếc cổng sân vận động Quy Nhơn, là cánh cửa dẫn vào những buổi chiều bóng đá sôi nổi của thành phố.

Ngay cạnh đó, trên đường Tăng Bạt Hổ, là cả một khoảng đất trống thênh thang, không nhà, không quán, chỉ toàn nắng gió. Nếu ngày ấy, ai đó giữ nguyên, thì biết đâu hôm nay Quy Nhơn đã có một sân vận động bề thế, đủ để tổ chức giải quốc tế. Nhưng đời vốn không thích “nếu”, và đất trống thì không chịu nằm im – mấy chục năm sau, nhà cửa mọc ken đặc, chen chúc đến nỗi chim muốn bay ngang cũng phải né. Giờ muốn có sân vận động mới đẹp, hiện đại, các cụ chắc phải tính chuyện dời ra ngoại ô.

Bên kia đường, nhịp sống đã sôi động. Nhà cửa chen nhau, xe cộ qua lại, báo hiệu một góc phố thị đang lớn dần lên. 

Bên dưới là 2 ảnh của Tom Robinson chụp Sân vận động Quy Nhơn năm 1965.

Vị trí ảnh tại

 https://maps.app.goo.gl/rQm2tqJ5PiddJSSn7

Ngã 3 Nguyễn Công Trứ - Lê Hồng Phong, Quy Nhơn 1967

Những năm đó, ngoài đường Trần Hưng Đạo (Gia Long) là đường sầm uất nhất thì đường Lê Hồng Phong (khi đó là đường Võ Tánh) là con đường đông vui thứ 2. Nhà cửa đã khang trang, bề thế. Xe ô tô đã chạy tấp nập. Nhưng nhìn kỹ, ta thấy thấp thoáng hình bóng những quân nhân, nơi nào cũng có. Xe ô tô chủ yếu là xe quân đội. Còn người dân vẫn xích lô, xe đạp. Cái hào nhoáng thuở ấy không dấu nổi sự lo âu, cái nghèo hèn lấp ló đâu đây. Dù sao Quy Nhơn khi ấy vẫn là thị xã của thời chiến. Vui có vui nhưng bấp bênh, và tương lai có chút mờ mịt.

Gần sáu thập kỷ trôi qua, góc phố cũ giờ đã đổi thay. Nhà tầng chen nhau, hàng quán tấp nập, xe máy rì rầm như một dòng chảy không ngừng. Không còn xích lô, không còn bóng dáng quân phục. Thành phố hôm nay sống trong bình yên – thứ bình yên mà người xưa từng chỉ dám mơ.

Bọn trẻ giờ lớn lên với điện thoại, xe máy, cà phê máy lạnh và phố sáng đèn. Chúng đâu quan tâm nơi này từng nhuốm bụi đường, nhuốm bóng lính và cả những lo toan nhỏ bé của người dân thời khói lửa. Cũng chẳng trách được – mỗi thế hệ có một nỗi bận tâm riêng. Nhưng thỉnh thoảng, t vẫn mong, một ai đó dừng lại, nhìn tấm ảnh cũ… và hỏi: “Ngày xưa, nơi này từng như thế nào?”. Vì chừng nào còn người nhớ, thì quá khứ ấy vẫn chưa mất hẳn.

Vị trí ảnh

https://maps.app.goo.gl/gdjeYYYYMTPmanoN9